Nederland streeft ernaar in 2050 volledig circulair te zijn waarin concrete projecten zoals de Circulaire Ambachtscentra en -netwerken een belangrijke rol spelen. Maar hoe stem je een nieuw circulair ambachtscentrum af op deze bestaande initiatieven die de gemeente al rijk is?
Rob Lubberink (Expert Circular & Regenerative Ecosystems at Amsterdam University of Applied Sciences) en zijn co-auteurs zijn samen met de onderzoekers en praktijkpartners in de RAAK- PRO Urban Upcycling zoals WaardeRing op zoek gegaan naar praktische voorbeelden waar afstemming een uitdaging blijkt en waar al succesvol aan integratie wordt gewerkt.
De resultaten bieden waardevolle kennis over hoe de ontwikkeling van circulaire ambachtscentra en -netwerken kan bijdragen aan een lokale circulaire economie. Beleidsmakers en intermediairs kunnen hieruit lessen trekken voor het realiseren van een toekomstbestendige lokale upcycling economie. Lees hier de hele praktijkpublicatie, waaruit we de belangrijkste inzichten hebben gedestilleerd:
Circulaire Ambachtscentra: Van Beleid naar Praktijk
Circulaire ambachtscentra combineren functies van milieustraten, kringloopwinkels en reparatiecentra, vaak met betrokkenheid van onderwijs en sociale initiatieven. Inmiddels zijn er in Nederland zo’n 70 initiatieven in verschillende fases van ontwikkeling. De uitdaging: deze centra ontstaan vaak in een stad waar al bestaande circulaire initiatieven actief zijn. Het is daarom lastig om nieuwe centra optimaal te laten aansluiten bij het bestaande ecosysteem.
Urban Upcycling Ecosystemen
Urban upcycling ecosystemen zijn netwerken van organisaties die samenwerken rond circulaire initiatieven. Kenmerken:
• Ze creëren collectief waarde voor gebruikers en burgers.
• Iedere organisatie vervult een unieke, complementaire rol.
• Organisaties zijn onderling afhankelijk, maar autonoom.
• Er is geen hiërarchische controle over het ecosysteem.
Deze dynamiek maakt het voor gemeenten uitdagend om te voorspellen welk collectief gedrag zal ontstaan en hoe dit te sturen. Upcycling gaat verder dan recycling. Het richt zich op hoogwaardig hergebruik van producten en materialen, zoals refurbish, remanufacture en repurpose, om de levensduur van materialen te verlengen.
Drie Lessen uit de Praktijk
1. Van projectmanagement naar transitie-denken en doen
Nieuwe ambachtscentra worden vaak projectmatig opgezet vanwege subsidievoorwaarden en opportuniteiten zoals renovaties. Het risico: losse projecten die niet geïntegreerd zijn met bestaande initiatieven.
Aanpak: focus op transitieprogramma’s waarin experimenteren, leren en integratie centraal staan, en waar afbouw van lineaire praktijken gezien wordt als kans, niet als verlies.
2. Van financiële waarde nu naar toekomstbestendige meervoudige waarde
Circulaire ambachtscentra creëren niet alleen ecologische waarde, maar ook kansen voor onderwijs, sociale activatie en arbeidsdeelname.
Aanpak: gemeenten moeten overstijgend denken, los van silo’s en enkelvoudige businesscases. Netwerkwevers kunnen initiatieven verbinden, kennis delen en samenwerking monitoren, zodat lokale ecosystemen groeien en floreerden.
3. Van weerbarstige wet- & regelgeving naar ambtelijk vakmanschap
Huidige wet- en regelgeving is vaak ontworpen voor een lineaire economie. Dat maakt fysieke aanpassingen, reparatie en hergebruik complex en financieel uitdagend.
Aanpak: ervaren ambtenaren kunnen hun kennis en netwerk inzetten om binnen bestaande kaders creatieve oplossingen te realiseren, en zo de transitie naar een circulaire economie versnellen.
Het Belang van Dirigenten
Succesvolle urban upcycling ecosystemen hebben dirigenten nodig: organisaties of personen die partners betrekken, afstemmen, en leiden naar gezamenlijke kansen, terwijl ze zorgen voor eerlijke verdeling van waarde.
Voorbeelden van netwerkwevers:
• Natuur & Milieu Overijssel – faciliteert het WaardeRing netwerk.
• Impact Hub Amsterdam & BlueCity Rotterdam – orkestreren circulaire ondernemerschapsecosystemen.
Dirigenten verbinden, monitoren en sturen, maar behouden flexibiliteit zodat individuele initiatieven autonoom kunnen opereren.
Conclusie
Urban upcycling draait om het verbinden van mensen, initiatieven en materialen. Gemeenten spelen een cruciale rol als facilitator en netwerkwever, maar succes hangt af van samenwerking, strategische keuzes, transitie-denken en ambtelijk vakmanschap. Door bestaande initiatieven te erkennen, waardecreatie breed te zien en wet- en regelgeving slim te navigeren, ontstaat een stedelijke circulaire economie waarin ambachtscentra floreerden en lokale circulaire ecosystemen duurzaam worden.
•••••
URBAN UPCYCLING
In Urban Upcycling heeft de HvA de afgelopen drie jaar met haar partners onderzocht hoe upcycling van reststromen in steden vorm kan krijgen. Zo krijgen afgedankte producten, onderdelen en materialen een tweede leven en werken we toe naar een volledig circulair Nederland in 2050. Urban Upcycling wordt medegefinancierd met een RAAK-PRO-subsidie van Regieorgaan SIA.
Het consortium bestaat uit de volgende partijen:
• De kennisinstellingen HvA, Hogeschool Windesheim en Universiteit Maastricht
• De gemeenten Amersfoort, Amsterdam, Almere, Rotterdam, Zwolle
• Urban upcycling-initiatieven WaardeRing (Zwolle), Circulair Warenhuis (Leiden), Pantar en Buurman Rotterdam
• Ontwerpers van upcycling producten ONZE, Studio Hamerhaai, The Upcycle en Tolhuijs Design
• Afvalinzamelaars ROVA en Renewi
• Vertegenwoordigers van de meubel- en interieurbranche IKEA en Koninklijke CBM
• Kennispartners Het Groene Brein en Rijkswaterstaat

